Broker Meaning in Marathi

स्टॉक ब्रोकर म्हणजे काय?

शेअर मार्केटमध्ये स्टॉक एक्सचेंज आणि शेअर धारकांना जोडणारा दुवा म्हणजे स्टॉक ब्रोकर असतो. स्टॉक ब्रोकरच्या मदतीनेच शेअर मार्केटमध्ये शेअरची खरेदी आणि विक्री अतिशय सहजपणे करता येते. जेव्हा एखाद्या गुंतवणूकदाराला शेअरची खरेदी-विक्री करायची असते, तेव्हा तो गुंतवणूकदार स्टॉक ब्रोकरला तशा सुचना देतो, आणि त्या सुचनेनुसार, स्टॉक ब्रोकर स्टॉक एक्सचेंजच्या माध्यमातून ते पूर्ण करतो.

आज आम्ही तुम्हाला जेव्हा तुम्ही शेअर्स खरेदी आणि विक्रीची ऑर्डर देता, तेव्हा शेअर मार्केट गाठण्याचे काम कोण करते. किंवा जर तुम्हाला शेअर्स किंवा म्युच्युअल फंड खरेदी करायचे असतील तर तुम्हाला ब्रोकरची आवश्यकता असेल. मग ती व्यक्ती असो, संस्था असो वा फर्म. या सर्वांविषयी विस्तृत माहिती देणार आहोत.

स्टॉक ब्रोकर कसे काम करतात

एखादा गुंतवणूकदार ज्या ब्रोकरकडे डिमॅट खाते उघडतो, तेव्हा तो ब्रोकर संबंधित गुंतवणूकदाराला एक लॉगइन आयडी आणि पासवर्ड देतो. त्या आधारेच गुंतवणूकदार ब्रोकरच्या वेबसाईट किंवा अँपवर ब्रोकरने दिलेल्या लॉगइन आयडी आणि पासवर्डने लॉगइन करुन, शेअर ब्रोकरला शेअर खरेदी विक्रीच्या सूचना किंवा ऑर्डर देतो. गुंतवणूकदाराची ती ऑर्डर स्टॉक ब्रोकर स्टॉक एक्सचेंजकडे पाठवून ती पूर्ण करुन घेतो.

गुंतवणूकदाराची ऑर्डर पूर्ण झाल्यानंतर, जर ती ऑर्डर शेअरच्या खरेदीसाठी असेल, तर ब्रोकर गुंतवणूकदाराच्या ट्रेडिंग अकाऊंट मधून शेअर खरेदीसाठी लागणाऱ्या फंडचा वापर करुन शेअर खरेदी करतो, आणि त्यांनतर खरेदी केलेले शेअर गुंतवणूकदारांच्या अकाऊंटमध्ये जमा करतो.

त्याचप्रमाणे जर गुंतवणूकदाराची ऑर्डर ही शेअर विक्रीसाठी असेल, तर स्टॉक ब्रोकर डिमॅट अकाऊंटमधून शेअर काढून घेतात, आणि विकलेल्या शेअरची रक्कम गुंतवणूकदाराच्या खात्यात जमा करतात. त्यानंतर गुंतवणूकदार ही ती रक्कम आपल्या बँक खात्यात जमा देखील करु शकतात.

या सर्व प्रक्रीयेसाठी स्टॉक ब्रोकर गुंतवणूकदारांकडून ठराविक शुल्क आकारतात. त्याला स्टॉक ब्रोकरेज असे म्हणतात. प्रत्येक स्टॉक ब्रोकरचे शुल्क हे त्याने ठरविल्यानुसार वेगवेगळे असते.

कोणताही ब्रोकर जास्तीत जास्त अडीच टक्के ब्रोकरेज घेऊ शकतो; मात्र प्रत्यक्षात त्याहूनही कितीतरी कमी ब्रोकरेज काही ब्रोकरकडून घेतले जाते. कारण या क्षेत्रातील स्पर्धा! कमी ब्रोकरेज असलेले दलाल शोधण्यात अनेक गुंतवणूकदार आपला वेळ खर्च करतात. पण व्यावहारिक विचार केला तर ही पायपीट अनाठायी ठरते.

स्टॉक ब्रोकरचे प्रकार

मुख्यत: स्टॉक ब्रोकरचे दोन प्रकार पडतात

·    फुल सर्व्हिस ब्रोकर

·    डिस्काऊंट ब्रोकर

आता या दोन्ही प्रकारांबद्दल आपण सविस्तर जाणून घेऊया.

पूर्णवेळचा ब्रोकर

पूर्णवेळचा ब्रोकर अर्थात फुल सर्व्हिस ब्रोकर हे गुंतवणूकदारांप्रती एकप्रकारे बांधिल असतात, त्यांना आपल्या गुंतवणूकदारांना सर्वप्रकारच्या सुविधा पुरवाव्या लागतात. फुल सर्व्हिस ब्रोकर हे आपल्या गुंतवणूकदारांना शेअर खरेदी-विक्रीच्या सेवेसोबतच, कोणते शेअर कधी आणि कितीप्रमाणात खरेदी करायचे, किंवा त्यांची विक्री करायची, यांसह गुंतवणुकीसंदर्भात सर्व प्रकारचे मार्गदर्शन करतात.

यासाठी फुल सर्व्हिस ब्रोकर गुंतवणूकदारांसोबत आपला एक प्रतिनिधी किंवा मार्गदर्शक जोडून देतात. हा प्रतिनिधी किंवा मार्गदर्शक गुंकवणुकदारांना वेळोवेळी फोनद्वारे किंवा ई-मेलद्वारे मार्गदर्शन करतात. त्यामुळे फुल सर्विस ब्रोकर हे आपल्या गुंतवणूकदारांकाडून आपल्या पूर्णवेळच्या सेवेनुसार अतिरिक्त शुल्क आकारतात.

डिस्काऊंट ब्रोकर

डिस्काऊंट ब्रोकर हे फूल सर्व्हिस ब्रोकरप्रमाणे गुंतवणूकदारांप्रती बांधिल नसतात. ते केवळ गुंतवणूकदारांना स्टॉक ब्रोकिंगची सुविधा पुरवितात. त्यामुळे शेअर खरेदी-विक्रीसाठी वेळोवेळी अलर्ट देण्याची सुविधा पुरवत नाहीत. अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि वेगवान स्टॉक ट्रेडिंग अँपमुळे नव गुंतवणूकदार डिस्काऊंट ब्रोकरला जास्त पसंती देतात. पण पूरेशा माहिती अभावी अनेकदा या सुविधेमुळे नवगुंतवणुकदारांना मोठ्या प्रमाणात नुकसान सहन करावे लागते.

कोणता स्टॉक ब्रोकर सुरक्षित?

वास्तविक, जो ब्रोकर स्टॉक एक्सचेंजवर अधिकृतपणे नोंदणी केलेला असेल, तर सुरक्षितच असतो. कारण, सेबीच्या नियमानुसार, नोंदणीकृत स्टॉक ब्रोकरला नोंदणीनंतर प्रमाणपत्र प्रदान केले जाते. हे प्रमाणपत्र मुख्य ब्रोकर, उप ब्रोकर असे अशा स्वरुपात असून, ते प्राप्त झाल्यानंतर ते त्या ब्रोकरच्या ऑफिसमध्ये लावणे बांधनकारक असते.

स्टॉक ब्रोकरेजचे प्रकार

·       Securities transaction Tax

·       Commodities Transaction Tax

सेबीच्या नियमानुसार गुंतवणूकदारांना प्रत्येक शेअरच्या खरेदी-विक्रीवर जे शुल्क सरकारला द्यावे लागते, त्याला Securities Transaction Tax (STT) / Commodities Transaction Tax (CTT)  असे म्हणतात. इंट्राडे ट्रेडिंगमध्ये (इंट्राडे ट्रेडिंग म्हणजे आज खरेदी केलेला स्टॉक आजच विकणे. हा व्यवहार आपल्याला एका निर्धारित वेळेत करणे बंधनकारक असते.) फक्त विक्रीवर STT/CTT द्यावा लागतो.

तर डिलिव्हरी ट्रेडिंगमध्ये (डिलिव्हरी ट्रेडिंगमध्ये शेअरची प्रत्यक्ष देवाण-घेवाण होते. यातील डिलिव्हरी याचा अर्थ शेअरची मालकी विकणाऱ्या गुंतवणूकदाराच्या नावावरुन खदेदीदार गुंतवणूदाराच्या नावावर ट्रान्सफर करणे इतकाच मर्यादित अर्थ आहे) दोन्ही वेळेस STT/CTT द्यावा लागतो.

Transaction Charges

NSE, BSE एक्सचेंज द्वारे शेअरच्या खरेदी-विक्रीवर गुंतवणूदरांना जो टॅक्स आकारला जातो, त्याला Transaction Tax असे म्हणतात.

GST

केंद्र सरकारच्या माध्यमातून शेअरच्या खरेदी-विक्रीवर जीएसटी आकारला जातो. सरकारच्या नियमानुसार हा १८ टक्के असून, शक्यतो तो ब्रोकरेज+ Transaction Charges असतो.

सेबी चार्ज

सेबीकडून दर एक कोटी रुपयांच्या खरेदी-विक्रीच्या व्यवहारावर साधारणपणे १० रुपये इतका टॅक्स आकारला जातो.

स्टॉम्प ड्यूटी

केंद्र सरकार हा स्टॅम्प ड्यूटीच्या माध्यमातून हा कर आकारला जातो. तसेच डीपी किंवा AMC (Account Maintenance Charges) द्यावे लागतात.

निष्कर्ष

ब्रोकर म्हणजे काय आणि शेअर बाजारात त्यांचे योगदान काय आहे याची माहिती तुम्हाला मिळाली असावी.

जर शेअर बाजार गुंतवणुकीसंबंधित तुम्हाला कोणतीही माहिती हवी असेल, पुढे दिलेल्या संकेतस्थळाला भेट देऊन फॉर्ममध्ये तुमची माहिती भरा. आमचे प्रतिनिधी लवकरच आपल्याशी संपर्क साधतील. किंवा तुम्हाला तुमचे डिमॅट खाते सुरु करायचे असेल, तर या (Open Demat Account)  लिंकवर अवश्य भेट द्या!